Quyền tự do báo chí ở Mỹ: Thậm chí còn không cần đến Tu Chính Án thứ nhất?

Hầu hết chúng ta khi nghĩ về quyền tự do báo chí Mỹ thì sẽ liên tưởng đến đó là một phần của quyền tự do ngôn luận được bảo vệ bởi Tu chính án số 1 (First Amendment) của Tuyên ngôn Dân quyền (the Bill of Rights). Điều này khá dễ hiểu vì các án lệ có liên quan đến tự do báo chí ở Mỹ đều xoay quanh Tu chính án này. Tuy nhiên, như Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền đã nêu[1], các quyền con người, trong đó bao gồm quyền tự do ngôn luận và quyền tự do báo chí, vốn là những quyền mà một người mặc định là đã có từ khi sinh ra.

  • Tác giả Đoàn Nhã An

Và do đó, không hẳn là chỉ khi nào một bản Hiến pháp quy định đó là “quyền” thì một công dân mới được phép thực thi nó. Trước khi 13 thuộc địa trở thành Hiệp chủng quốc Hoa Kỳ, trước khi có sự ra đời của bản Hiến pháp Mỹ, thì một đoàn bồi thẩm ở thuộc địa New York vào năm 1735 đã đưa ra một lời tuyên bố vô tội cho ông John Peter Zenger, một ông chủ nhà in bị cáo buộc tội mạ lỵ hình sự (criminal libel) vì những gì đã được xuất bản trong tờ báo độc lập mà ông và những người bạn đã chủ trì. Lời tuyên bố vô tội cho ông Zenger là sự khẳng định cho quyền tự do báo chí trước khi nó chính thức trở thành một trong những quyền Hiến định và là chuẩn mực của các giá trị Mỹ.

sfasdfa

Bạn đọc có thể tìm hiểu thêm tại Legal history eras 01: History Tryal John Peter Zenger

Lời tuyên bố rằng Zenger có quyền xuất bản các ấn phẩm báo chí mà không phạm tội mạ lỵ không đến từ các nhà lập pháp, cũng không phải là tuyên phán của quan tòa, càng không phải là sắc lệnh của chính quyền, mà nó lại là lời khẳng định của các bồi thẩm viên và đến từ chính tiếng nói của người dân. Sự quan trọng của phiên tòa xử John Peter Zenger không nằm ở chỗ nó trở thành tiền án lệ (sự thật là vụ án Zenger không hề là án lệ về quyền tự do ngôn luận hay quyền tự do báo chí trong nền tư pháp Hoa Kỳ sau này). Tuy nhiên, chính suy nghĩ của những người bồi thẩm viên và tư tưởng khao khát tự do của họ đã giúp định hình một lối tư duy mới cho một quốc gia Hoa Kỳ non trẻ trong những ngày đầu lập quốc sau này.

Bắt đầu từ một vụ án khác giữa hai ngài thống đốc:

Trong vài năm từ 1725 đến 1733, tờ báo duy nhất của thuộc địa New York là tờ New York Gazette vốn là một tờ báo được xuất bản bởi một nhà in công lập (public printer) và luôn mang quan điểm ủng hộ thống đốc và chính quyền. Có thể nói tờ New York Gazette lúc đó chính là một tờ báo của chính quyền ở New York. Vào năm 1733, một vụ án tranh chấp về lương bổng giữa 2 người lãnh đạo của New York, thống đốc cũ Rip Van Dam và thống đốc mới William Cosby, đã nổ ra. Sau khi được vua George II của Anh Quốc bổ nhiệm vào năm 1732, thống đốc Cosby phải mất gần 13 tháng mới đặt chân đến được miền thuộc địa mới. Trong thời gian đó, Rip Van Dam là thống đốc tạm thời của New York. Vụ thưa kiện về tiền lương trong 13 tháng Van Dam cai quản New York, Cosby v. Van Dam, đã dẫn đến việc chánh án Lewis Morris (Chief Justice) đưa ra một phán quyết thiểu số với những ý kiến bất lợi và trái ngược với lợi ích của thống đốc Cosby.

Sự ra đời của tờ báo độc lập đầu tiên ở New York

Không chỉ đưa ra phán quyết thiểu số với quan điểm trái ngược (dissenting opinion), chánh án Morris còn xuất bản và phát tán phán quyết của mình khắp nơi trong New York cùng với một lá thư gửi đến các dân cư trong vùng nêu lên quan điểm của mình, đó là, một vị chánh án phải dám đưa ra những phán quyết công bằng vào dựa theo luật pháp chứ không chỉ là công cụ của một chính quyền hay của một thống đốc. Hành động này của chánh án Morris đã khiến thống đốc Cosby nổi giận và lập tức cách chức Morris khỏi chức vụ chánh án. Tờ báo New York Gazette vốn là “cơ quan ngôn luận” của vị thống đốc này đã liên tục có nhiều bài bênh vực thống đốc Cosby trong vụ việc.

zxczxc

Chân dung chánh án Morris. Ảnh: iment.

Đáp trả lại, chánh án Morris, cùng 2 vị luật sư nổi tiếng thời bấy giờ, James Alexander và William Smith (cũng là 2 người luật sư bào chữa cho Van Dam) đã cũng nhau sáng lập ra tờ báo độc lập đầu tiên ở New York, New York Weekly Journal, và đã thuê John Peter Zenger, một trong hai người chủ nhà in xuất sắc trong vùng, làm người chủ nhiệm xuất bản. Tờ New York Weekly Journal với chủ bút là luật sư James Alexander đã liên tục đăng những bài xã luận, châm biếm và đả kích chính quyền của thống đốc Cosby với những cáo buộc đó là một chính quyền độc tài và vi phạm quyền của công dân. Lo lắng trước hành vi “lạm dụng quyền tự do dân chủ” này, chính quyền Cosby tìm cách đóng cửa tờ New York Weekly Journal. Cho rằng không có người chủ nhiệm việc in ấn thì tờ báo không thể tiếp tục phát hành, chính quyền Cosby đã tìm cách bắt giam và cáo buộc ông Zenger với tội mạ lỵ chống phá (seditious libel) và từ đó bắt đầu một vụ án nổi tiếng của 13 thuộc địa với sức ảnh hưởng sâu sắc đến Hiến pháp Hoa Kỳ sau này.

asdas

Tranh vẽ buổi xét xử vụ án John Peter Zenger.

Chính quyền Cosby sử dụng tất cả các thủ tục pháp lý có lợi cho họ

Với nỗ lực bằng mọi cách phải tiêu diệt tiếng nói đối lập của tờ New York Weekly Journal, chính quyền Cosby đã kiên quyết buộc tội Zenger với tội mạ lỵ chống phá (seditious libel). Vào thời điểm đó, tội danh mạ lỵ chống phá, một tội hình sự được định nghĩa là: “Những hành vi xuất bản các thông tin mà không được pháp luật miễn trừ hay cho phép, với chủ ý chê trách một nhân viên chính phủ, hoặc bất kỳ một điều luật nào, hoặc bất kỳ cơ quan chính phủ nào vốn được lập theo luật định.”

Trước hết, sau khi hai lần sử dụng thủ tục Đại bồi thẩm (grand jury) để lên án (indictment) Zenger với tội mạ lỵ hình sự thì cả hai lần Đại bồi thẩm đều bác bỏ các chứng cứ từ phía công tố và không đồng ý cáo buộc Zenger. Nhưng chính quyền Cosby không đầu hàng, họ lập tức sử dụng thủ tục tòa án (information hearing) để buộc tội Zenger. Information hearing vốn là một thủ tục không được sử dụng một cách thông thường ở các tòa án thuộc địa lúc ấy. Nhưng vì cả chánh án lẫn thẩm phán tại vị đều là người thuộc phe thống đốc Cosby (sau khi chánh án Morris bị cách chức như đã nêu trên), nên chính quyền Cosby đã không ngần ngại sử dụng phương tiện pháp lý có lợi cho họ để có thể có được bản cáo trạng chống lại Zenger với tội danh mạ lỵ chống phá. Zenger bị khởi tố và bị bắt ngày 17 tháng 11 năm 1734 sau khi chánh án De Lancey và thẩm phán Frederick Philips ký lệnh bắt người.

Sau đó, 2 vị luật sư bào chữa cho Zenger, James Alexander và William Smith, đã lập tức nộp đơn kiện đòi lệnh bảo hộ về nhân thân (writ of habeas corpus) cho Zenger. Tuy nhiên, chánh án De Lancey đã ấn định mức tiền tại ngoại hầu tra là 400 bảng Anh, vốn là một mức tiền cao hơn rất nhiều lần khả năng chi trả của Zenger và ông lại bị bắt trở lại nhà tù New York’s Old City Jail cho đến ngày ra tòa.[2]

Luật sư của bị cáo bị cấm hành nghề ở New York

Tại buổi ra tòa đầu tiên để nghe cáo buộc về tội danh của mình (arraignment hearing), 2 luật sư của Zenger tiếp tục đưa ra các lập luận phản bác và không thừa nhận tư cách thẩm phán của các vị quan tòa có liên quan. Ví dụ, họ đã lập luận rằng chánh án De Lancey đã được bổ nhiệm trái pháp luật vì hành vi cách chức chánh án Morris năm 1733 của thống đốc Cosby đã vi phạm pháp luật Anh bấy giờ.[3] Các luật sư của bị cáo cũng đưa ra các bằng chứng nhằm chứng minh rằng các quan tòa trong vụ án đều là người thuộc nhóm ủng hộ thống đốc Cosby và đã được bổ nhiệm làm thẩm phán cho vụ án bởi chính Cosby, và do đó, các quan tòa này không nên được cho phép xử vụ án vì sự thiếu khách quan. Chánh án De Lancey đã cật lực bác bỏ yêu cầu của phía bị cáo và đe dọa luật sư Smith và Alexander rằng, nếu họ không rút đi lời đề nghị đổi thẩm phán thì chính họ sẽ không được hành nghề ở New York. Smith và Alexander không đồng ý và không hề có ý thối lui. Đến ngày 16 tháng 4 năm 1735, tòa án New York ra quyết định gạt bỏ tên của hai luật sư Smith và Alexander ra khỏi danh sách luật sư được phép hành nghề ở vùng thuộc địa New York.

dgbvbc

Bản chụp một ấn bản còn lưu trữ của tờ báo Newyork Weekly Journal. Ảnh: rarenewspaper

Luật sư mới ra trường và luật sư kỳ cựu đồng bào chữa một tội danh không thể bào chữa

Sau khi Smith và Alexander bị cấm hành nghề, Zenger đã nộp đơn yêu cầu được cung cấp luật sư bào chữa cho mình và tòa đã cử một luật sư mới ra trường, John Chambers, một nhân vật được xem là thuộc phe “trung thành” với chính quyền Cosby, làm luật sư đại diện cho bị cáo. Trái với sự lo sợ của nhiều người, Chambers đã hết lòng tận tụy bào chữa cho Zenger và đã tìm đủ cách để chọn cho vụ án một đoàn bồi thẩm công tâm và không có định kiến sẵn về thân chủ của ông. Ngoài ra, khi toà cho phép Chambers có thêm thời gian chuẩn bị vụ án cho đến ngày 4 tháng 8 năm 1735, phe ủng hộ Zenger đã nhân cơ hội đó để mời thêm một luật sư nổi tiếng của vùng Philadelphia, Andrew Hamilton, về cùng làm luật sư cho Zenger.

Trước khi nói về phiên tòa của Zenger, chúng ta cần lưu ý rằng tội danh mạ lỵ chống phá (seditious libel) ở thời điểm đó, chỉ cần bồi thẩm đoàn quyết định xem Zenger có phải là người đã xuất bản những gì được in trong tờ New York Weekly Journal hay không là đủ để cấu thành hành vi phạm tội của ông ta. Điều luật này thực chất là một cách ngăn cản quyền tự do ngôn luận của người dân khi họ phê phán nhân viên chính phủ, các điều luật hay các cơ quan nhà nước. Do đó, phía công tố không cần chứng minh những nội dung đã xuất bản là sai sự thật mà chỉ cần chứng minh bị cáo là người phải chịu trách nhiệm in ấn, xuất bản những nội dung đó. Và vì thế, chính quyền Cosby cho rằng, chỉ cần mang được Zenger ra hầu tòa là coi như nắm chắc phần thắng và sẽ thành công cáo buộc ông cũng như sẽ đóng cửa được tờ New York Weekly Jounal.

 Ý chí của người dân thông qua quyết định của bồi thẩm đoàn và những hành vi phản đối chính quyền Cosby ở các cấp khác

Câu nói nổi tiếng sau đây của luật sư Andrew Hamilton đã kết thúc phần bào chữa của phía bị cáo sau khi thừa nhận với đoàn bồi thẩm là thân chủ của ông, Zenger, chính là người chịu trách nhiệm xuất bản những tờ báo New York Weekly Journal mà phía công tố đã đưa ra làm bằng chứng:

“Câu hỏi được đặt ra trước Tòa và các quý ông của đoàn bồi thẩm không phải là một vấn đề cá nhân nhỏ bé. Nó cũng chẳng phải là cuộc đấu tranh của một anh thợ in nghèo hay là của một mình New York mà các ông đang làm nhiệm vụ xét xử. Không! Nó có thể sẽ đưa ra những kết quả mà sức ảnh hưởng của nó có thể lan tỏa đến từng người dân tự do đang sống dưới sự quản lý của nhà nước bảo hộ Anh quốc trên lục địa châu Mỹ này. Nó chính là cuộc đấu tranh chính đáng nhất. Nó là cuộc đấu tranh của tự do.”

Ông Hamilton yêu cầu bồi thẩm đoàn hãy suy ngẫm về câu nói của ông khi tranh luận về hành vi của Zenger trước khi đưa ra phán xét có tội hay không.

Cần nói thêm, trong suốt thời gian Zenger bị giam giữ cho đến ngày xét xử, chính quyền Cosby đã dùng mọi biện pháp để có thể đem các ấn bản New York Weekly Journal ra đốt ở các nơi công cộng với sự giám sát của nhân viên chính phủ như một biện pháp răn đe. Tuy nhiên, quận trưởng New York đã không xin được lệnh tòa án để làm điều này, cũng như Hội đồng thành phố (Assembly) – một đơn vị lập pháp do dân bầu trực tiếp – cũng từ chối làm điều đó.

Bồi thẩm đoàn trong vụ án Zenger, đã bỏ qua lời huấn thị từ chánh án De Lancey là họ chỉ cần xem xét Zenger có phải đã xuất bản những ấn bản của tờ New York Weekly Journal hay không, và toàn bộ tuyên bố ông Zenger vô tội. Sau khi đoàn bồi thẩm đưa ra tuyên phán, tiếng reo hò đã lan tỏa từ phòng xử án đến quán rượu Ngựa Đen (Black Horse Tavern), nơi mà luật sư Andrew Hamilton đã được chiêu đãi trước khi trở về lại Philadelphia với những phát súng chào đưa tiễn. John Peter Zenger được trả tự do ngày hôm sau phiên xử và trở về lại với công việc và việc đầu tiên mà ông ta đã làm chính là xuất bản về ký lục phiên tòa của chính bản thân trên tờ báo độc lập New York Weekly Journal.

Giá trị của vụ án John Peter Zenger trong lịch sử nước Mỹ, thật như lời của chánh án Morris, “(vụ án) đó chính là mầm mống của giá trị tự do Mỹ và chính là ngôi sao hôm của nền tự do đã cách mạng hóa Hoa Kỳ!”./.

Nguồn tham khảo:

Legal history eras 01: History Tryal John Peter Zenger, New York Court

Legal history eras : Cosby Vandam, New York Court

The Trial of John Peter Zenger, US History

Chú giải của tác giả

[1] Đọc thêm tại The Universal Declaration of Human Rights; United Nations

[2] Tuy Zenger phải vào tù cho đến khi ra tòa, tờ báo New York Weekly Journal không hề phải đình bản như mong đợi của thống đốc Cosby vì vợ của Zenger tiếp tục công việc chịu trách nhiệm in ấn thế cho Zenger.

[3] Sau này, các nghị viên của Bộ Thương mại (The Lords of the Board of Trade) ở Luân Đôn đã đưa ra kết luận việc cách chức chánh án Morris là hành vi vi phạm pháp luật

Đọc thêm:

Bình luận